Έρευνα, δίωξη και επιβολή ποινών για εγκλήματα στον τομέα των αποβλήτων
Προκλήσεις και ορθές πρακτικές στη δίωξη εγκλημάτων κατά των αποβλήτων
Η διασυνοριακή συνεργασία θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη έρευνα και δίωξη υποθέσεων εγκλημάτων στον τομέα των αποβλήτων. Το 2014 το Πρακτορείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust) δημοσίευσε έκθεση με θέμα το περιβαλλοντικό έγκλημα. Στόχος της ήταν, ειδικότερα, να προσδιορίσει τα κύρια εμπόδια και ζητήματα που αφορούν στην αποτελεσματική και επιτυχή έρευνα και δίωξη των περιβαλλοντικών εγκλημάτων στα κράτη μέλη και τον ειδικό ρόλο της Eurojust στην παροχή βοήθειας για την υπέρβαση αυτών των εμποδίων. Η έκθεση επικεντρώθηκε σε τρεις συγκεκριμένους τομείς: παράνομη διακίνηση απειλούμενων ειδών, ρύπανση επιφανειακών υδάτων και παράνομη διακίνηση αποβλήτων.
Αναφερόμενη στην αξιολόγηση των απειλών της EUROPOL στον τομέα της παράνομης διακίνησης αποβλήτων, η έκθεση αναφέρει ότι η παράνομη διακίνηση αποβλήτων εξακολουθεί να καταγράφεται και να διερευνάται ανεπαρκώς, ενώ η θέσπιση αυστηρών κανονισμών και η αύξηση των ποσών που χρεώνονται για τη νόμιμη διάθεση των αποβλήτων οδήγησαν σε αυξανόμενη ζήτηση για υπηρεσίες παράνομης διάθεσης αποβλήτων, ιδίως όσον αφορά τα απόβλητα που προορίζονται για εξαγωγή. Η τάση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω από την οικονομική κρίση και τους οικονομικούς περιορισμούς, οι οποίοι έκαναν τις εταιρείες να προσπαθούν όλο και περισσότερο να αποφύγουν την καταβολή του κόστους που τους αναλογεί για τη διάθεση των αποβλήτων και να παρακάμψουν τους ισχύοντες κανονισμούς, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεδομένης της διαρκώς αυξανόμενης πίεσης των εγκλημάτων που έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον, το 2018 το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον δημοσίευσε μια πιο πρόσφατη έκθεση για το περιβαλλοντικό έγκλημα, η οποία εστιάζει στο μέγεθος του προβλήματος, στις βασικές τάσεις (βασικοί παράγοντες διείσδυσης και περιοχές και χώρες “hotspot”), καθώς και στα κενά στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών εγκλημάτων μαζί με τις σχετικές απαντήσεις σε αυτά τα εγκλήματα.
Οι κύριες προκλήσεις στις διασυνοριακές έρευνες
Η δίωξη της παράνομης διακίνησης αποβλήτων απαιτεί στενή συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων εθνικών αρχών, αποτελεσματική αμοιβαία δικαστική συνδρομή και ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει πάντα και μπορεί επιπλέον να αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολο και χρονοβόρο με κράτη μέλη εκτός ΕΕ λόγω της έλλειψης τακτικής συνεργασίας και καθιερωμένων σημείων επαφής.
Η έκθεση ανέδειξε τα ακόλουθα κύρια ζητήματα όσον αφορά στις διασυνοριακές έρευνες, κρίσιμο στοιχείο της παράνομης διακίνησης αποβλήτων.
Ζητήματα ταυτοποίησης
Οι εμπλεκόμενες εταιρείες έχουν συχνά την έδρα τους σε διάφορες χώρες, γεγονός που δημιουργεί δυσκολίες στον εντοπισμό των υπευθύνων. Για παράδειγμα, η ανάκριση των προσώπων που δρομολόγησαν τη μεταφορά αποβλήτων και ο προσδιορισμός της έκτασης του αδικήματος. Επιπλέον, υπάρχει υποχρέωση να προσδιοριστεί η προέλευση των αποβλήτων και να ερευνηθεί ολόκληρη η αλυσίδα των εταιρειών που παρήγαγαν (εν μέρει) τα απόβλητα και τα μετέφεραν στο εξωτερικό. Ακόμη, πρέπει να εντοπιστούν τυχόν μεσάζοντες και να ανακρίνονται ύποπτοι από διάφορες χώρες.
Μεταφορά της διαδικασίας
Οι νομικές διαδικασίες κατά αλλοδαπών μεταφορέων ή μεταφορέων αποβλήτων συχνά μεταφέρονται στις χώρες καταγωγής τους. Οι σχετικές αποφάσεις είναι συχνά χρονοβόρες και δεν υπάρχει ενημέρωση σχετικά με την έκβαση των διαδικασιών.