Παράνομη διακίνηση αποβλήτων
Χαρακτήρας της εγκληματικότητας
Η παράνομη διακίνηση αποβλήτων παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες. Στην έκθεσή της του 2011, η EUROPOL πρότεινε ότι, ενώ δομές τύπου μαφίας είναι σε θέση να συμμετέχουν στην παράνομη διαχείριση αποβλήτων μεγάλης κλίμακας, υπάρχουν ενδείξεις ότι μικρότερες οργανωτικές δομές εμπλέκονται στην παράνομη εξαγωγή αποβλήτων και ότι οι δομές αυτές συνεργάζονται με νόμιμες επιχειρήσεις στους τομείς των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, των εισαγωγών/εξαγωγών και της ανακύκλωσης μετάλλων.
Αρκετές μελέτες σχετικά με την παράνομη μεταφορά αποβλήτων έχουν δείξει ότι οι εγκληματίες στον τομέα των αποβλήτων δεν είναι μόνο μέλη οργανωμένων εγκληματικών ομάδων, αλλά και επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη νόμιμη οικονομία και αποφάσισαν να στραφούν στη μαύρη αγορά (δηλ. εγκληματίες του λευκού κολάρου). Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρόκειται για εγκληματίες που δραστηριοποιούνται σε διακρατικό επίπεδο, ιδίως τα υποκείμενα που εκτελούν χρέη "μεσίτη". Για να μειώσουν το κόστος τους και να αποκομίσουν περαιτέρω κέρδη, είναι πιθανό να αποφύγουν τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με την περιβαλλοντικά ορθή επεξεργασία των αποβλήτων. Ορισμένες εκθέσεις υπογραμμίζουν τη σημασία των μεσιτών και των εμπόρων για τη μεταφορά ΑΗΗΕ στην Αφρική. Αυτοί οι μεσίτες αποβλήτων με έδρα την Αφρική εξυπηρετούν τις εμπορικές διαδρομές Ευρώπης-Αφρικής, είτε με μικρές οικογενειακές είτε με μεγαλύτερες καλά οργανωμένες εμπορικές επιχειρήσεις. Είναι δύσκολο να εντοπιστούν και συχνά χρησιμοποιούν πλαστά διαβατήρια για να επισκέπτονται περιοδικά την ΕΕ για να εξασφαλίσουν ΑΗΗΕ. Οι μεσίτες συνδέονται επίσης με τη διεπαφή νόμιμου/παράνομου ως νόμιμοι μεσάζοντες για παράνομες μεταφορές. Εμπλέκονται επίσης έμποροι μετάλλων που είναι γνωστό ότι τροφοδοτούν παράνομες μεταφορές.
Το έργο Enforcement Action II (IMPEL, 2011) περιγράφει μια σειρά επιθεωρήσεων φορτίων που πραγματοποιήθηκαν σε διάστημα 2 ετών (2008-2010) με τη συμμετοχή 29 ευρωπαϊκών χωρών. Από τις 833 μεταφορές αποβλήτων που διαπιστώθηκε ότι παραβιάζονταν, το 52 % αφορούσε διοικητικές παραβάσεις, που αφορούσαν κυρίως σε έλλειψη τεκμηρίωσης ή σε ελλιπή τεκμηρίωση ή σε θέματα μόλυνσης. Το υπόλοιπο 48 % θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πιο σοβαρές παράνομες εξαγωγές, όπου είτε έπρεπε να είχε γίνει κοινοποίηση στις ρυθμιστικές αρχές είτε η εξαγωγή απαγορευόταν ρητά (επικίνδυνα απόβλητα). Όσον αφορά τα συγκεκριμένα υλικά, οι παραβάσεις θα μπορούσαν να συνοψιστούν σε χαρτί και χαρτόνι (18 %), μέταλλα (16 %) και πλαστικό (16 %). Σε όλα υπήρχε έλλειψη τεκμηρίωσης (λάθη στα υποχρεωτικά έγγραφα) ή προβλήματα μόλυνσης (πιθανώς απαράδεκτα επίπεδα απαγορευμένων υλικών/ουσιών). Για τα ΑΗΗΕ (14 %) υπήρχαν απαγορεύσεις εξαγωγής ή έλλειψη τεκμηρίωσης, ενώ για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους (ΟΤΚΖ)/εξαρτήματα οχημάτων/ελαστικά (5 %) υπήρχαν παράνομες εξαγωγές χωρίς κοινοποίηση.