Παράνομη επεξεργασία και διάθεση αποβλήτων
Απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ)
Όσον αφορά τα ΑΗΗΕ από ιδιωτικά νοικοκυριά, οι παραγωγοί εξασφαλίζουν τουλάχιστον τη χρηματοδότηση της συλλογής, της επεξεργασίας, της ανάκτησης και της περιβαλλοντικά ορθής διάθεσης των εν λόγω αποβλήτων, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά έχουν εναποτεθεί σε καθορισμένες εγκαταστάσεις συλλογής, είτε δημοτικές είτε δημιουργημένες από τους παραγωγούς. Για κάθε τέτοιο προϊόν που έχει διατεθεί στην αγορά μετά τις 13 Αυγούστου 2005, κάθε παραγωγός είναι υπεύθυνος για τη χρηματοδότηση αυτής της ενέργειας. Ο παραγωγός μπορεί να το πράξει αυτό ατομικά ή με την ένταξή του σε συλλογικό σύστημα, με την έννοια ότι, σε κάθε περίπτωση, ο παραγωγός πρέπει να παρέχει εγγύηση κατά τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά που να δείχνει ότι η διαχείριση του προϊόντος αυτού στο τέλος της ζωής του θα χρηματοδοτηθεί όταν θα πρέπει [άρθρο 12(3)]. «Η ευθύνη για τη χρηματοδότηση του κόστους της διαχείρισης των ΑΗΗΕ των προερχόμενων από προϊόντα που είχαν διατεθεί στην αγορά πριν από τις 13 Αυγούστου 2005 («ιστορικά απόβλητα») ανατίθεται σε ένα ή περισσότερα συστήματα, στα οποία συνεισφέρουν αναλογικά όλοι οι υφιστάμενοι στην αγορά όταν ανακύπτει το σχετικό κόστος παραγωγοί, π.χ. ανάλογα με το μερίδιό τους στην αγορά ανά τύπο εξοπλισμού» [άρθρο 12 παράγραφος 4], αλλά προβλήματα ανταγωνιστικότητας μπορεί να προκύψουν από μια τέτοια, μη βέλτιστη ρύθμιση. Όταν οι ΗΗΕ μεταφέρονται για διάθεση στην αγορά εκτός του εδάφους του κράτους μέλους όπου εισήχθησαν για πρώτη φορά, ο παραγωγός αποζημιώνεται για τις εισφορές του που τελικά καθίστανται περιττές [άρθρο 12 παράγραφος 5].
Όσον αφορά τα ΑΗΗΕ που προέρχονται από άλλους χρήστες εκτός των ιδιωτικών νοικοκυριών, ο παραγωγός είναι επίσης κατ' αρχήν υπεύθυνος για το κόστος, αλλά και πάλι με ορισμένες διαφοροποιήσεις για τα «ιστορικά απόβλητα». Για τα ιστορικά απόβλητα που αντικαθίστανται από νέα ισοδύναμα προϊόντα ή από νέα προϊόντα που εκπληρώνουν την ίδια λειτουργία, η χρηματοδότηση παρέχεται από τους παραγωγούς των εν λόγω νέων προϊόντων, αν και τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι οι χρήστες συμβάλλουν στη χρηματοδότηση αυτή. Στην περίπτωση άλλων ιστορικών αποβλήτων, η χρηματοδότηση εξασφαλίζεται από τους χρήστες, εκτός εάν υπάρχει αντίθετη συμφωνία μεταξύ του παραγωγού και του χρήστη (άρθρο 13).
Τέλος, ενόψει των σημαντικών προβλημάτων που προκαλούνται από τους "free riders" («λαθρεπιβάτες»), το κόστος των κατάλληλων αναλύσεων και επιθεωρήσεων των μεταχειρισμένων ΗΗΕ για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι είναι ΑΗΗΕ «μπορεί να επιβαρύνει» τους παραγωγούς, τρίτους που ενεργούν για λογαριασμό τους ή άλλα πρόσωπα που οργανώνουν την αποστολή μεταχειρισμένων ΗΗΕ για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι είναι ΑΗΗΕ [άρθρο 23 παράγραφος 3].
Την τελευταία δεκαετία τα προβλήματα σχετικά με τα ΑΗΗΕ επιδεινώνονται συνεχώς. Τα ΑΗΗΕ θεωρούνται επικίνδυνα απόβλητα και, ως εκ τούτου, απαγορεύεται η εξαγωγή τους σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ για επεξεργασία/ανάκτηση. Μια μελέτη που διεξήχθη για λογαριασμό της ομάδας εργασίας της Interpol για το έγκλημα ρύπανσης (Interpol, 2009) εντόπισε τις τεράστιες δυνατότητες για ανεπίσημα δίκτυα εγκληματιών να επωφεληθούν από την παράνομη εξαγωγή ηλεκτρικών αποβλήτων σε αναπτυσσόμενες χώρες. Επιπλέον, ήδη σε μια μελέτη του IMPEL για τη διασυνοριακή μεταφορά ηλεκτρονικών αποβλήτων το 2009, τα ΑΗΗΕ χαρακτηρίστηκαν ως «τοξική ωρολογιακή βόμβα» που προκαλεί τεράστια προβλήματα ανακύκλωσης και διάθεσης, ενώ μερικά χρόνια αργότερα μια σχετική έκθεση του European Environmental Agency υποδεικνύει ότι σημαντικές ποσότητες ΑΗΗΕ δεν συλλέγονται και δεν επεξεργάζονται σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ (EEA, 2012b). Αντ' αυτού, εξάγονται σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ ως μεταχειρισμένα αγαθά. Η έκθεση υποδείκνυε ότι το 28 % των επιχειρήσεων (συλλέκτες και εξαγωγείς) εξήγαγαν τα ΑΗΗΕ παράνομα.
Πιο πρόσφατη νομολογία του ΔΕΕ
Υπόθεση C-369/14 Sommer Antriebs- und Funktechnik: Έννοιες του "ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού" και των "ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών εργαλείων" - Συσκευές χειρισμού γκαραζόπορτας.