COMBATTING WASTE CRIME

Στη διάταξη της παρ. 5 περ. 1 και 2 ορίζεται ότι: «5.1. Τα φυσικά πρόσωπα που κατέχουν ιθύνουσα θέση σε οποιοδήποτε νομικό πρόσωπο και ιδίως οι πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων, οι εντεταλμένοι ή διευθύνοντες σύμβουλοι ανώνυμων εταιριών, οι διαχειριστές εταιριών περιορισμένης ευθύνης, ο πρόεδρος του διοικητικού και του εποπτικού συμβουλίου συνεταιρισμών, έχουν ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να εποπτεύουν και να ελέγχουν την τήρηση, από φυσικά πρόσωπα που τελούν υπό τις εντολές του, των διατάξεων του παρόντος νόμου και των κατ` εξουσιοδότηση του εκδιδόμενων κανονιστικών πράξεων, που αφορούν στην προστασία του περιβάλλοντος. 5.2. Το φυσικό πρόσωπο, το οποίο κατέχει ιθύνουσα θέση, τιμωρείται ως αυτουργός για κάθε πράξη ή παράλειψη, που προβλέπεται στις παραγράφους 2 και 3 του άρθρου αυτού και τελέσθηκε κατά ή εξ αφορμής της δραστηριότητας ή επιχείρησης του νομικού προσώπου, εφόσον αυτή δεν αποτράπηκε λόγω της παράλειψης του, από πρόθεση ή από αμέλεια, να ασκήσει την προβλεπόμενη στην περίπτωση 5.1 εποπτεία ή έλεγχο, ανεξάρτητα από την τυχόν ποινική ή αστική ή διοικητική ευθύνη άλλου φυσικού προσώπου ή του ίδιου νομικού προσώπου.

Η ισχύουσα διάταξη, λοιπόν, (της παρ. 5) εφαρμόζεται σε πρόσωπα (γενικά) που κατέχουν ιθύνουσα θέση σε νομικό πρόσωπο, και όχι απλώς σε (νομίμους) εκπροσώπους, όπως η προϊσχύσασα, κατά τα προαναφερθέντα, καθώς τούτο (το νομικό πρόσωπο), εξυπηρετείται και από βοηθητικά πρόσωπα, όπως διευθυντές, υπαλλήλους, υπηρέτες, που δεν είναι όργανα υπό την έννοια των άρθρων 70 και 71 ΑΚ. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητο να έχουν καταστατική θέση νομίμου εκπροσώπου του νομικού προσώπου.

Υπό την έννοια αυτήν υπάγονται στα φυσικά πρόσωπα στα οποία ο νόμος αποδίδει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση εποπτείας και ελέγχου της τήρησης των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων πρωτίστως, βεβαίως, οι ίδιοι οι εκπρόσωποι, δευτερευόντως δε οι αντιπρόσωποι που υποκαθιστούν τη διοίκηση καθόσον το προβλέπει η συστατική πράξη ή το καταστατικό (άρθρο 67 ΑΚ). Ως αντιπρόσωποι ορίζονται τα φυσικά πρόσωπα που έχουν την έννομη ή θεσπισμένη εξουσία να ενεργούν στο όνομα του νομικού προσώπου. Τέτοιοι είναι ο γενικός διευθυντής, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου αλλά και οι δικαστικοί διαχειριστές, δηλαδή ο προσωρινός διαχειριστής, ο δοτός διαχειριστής επιχείρησης σε αναγκαστική διαχείριση, ο εκκαθαριστής. Η επέκταση της έννοιας των αντιπροσωπευόντων οργάνων και σε όργανα που δεν εκπροσωπούν το νομικό πρόσωπο επιβάλλεται από την έκταση που έχει πάρει η δραστηριότητα πολλών νομικών προσώπων . Για την εφαρμογή της διάταξης αρκεί τα υπεύθυνα πρόσωπα να έχουν γενικά αποφασιστική ή και διοικητική εξουσία κατά την άσκηση της δραστηριότητας του νομικού προσώπου.

Περαιτέρω, γεννάται το ζήτημα αν και κατά πόσον συμπεριλαμβάνονται στους «ιθύνοντες» πρόσωπα που κατόπιν εντολής ή άλλης έννομης σχέσης (προστηθέντες) ή και εν τοις πράγμασι διαχειριστές ή ενεργούντες κατά την εικαζομένη βούληση του νομικού προσώπου, φέρουν την ευθύνη της δράσης του νομικού προσώπου. Κατά το γαλλικό δίκαιο, γενικά, εξαιρούνται οι απλοί προστηθέντες ή κατώτεροι υπάλληλοι . Ζήτημα γεννάται αν ένας προστηθείς, στον οποίο έχουν ανατεθεί εξουσίες από κάποιον διαχειριστή, θα μπορούσε να λογιστεί ως πρόσωπο με ιθύνουσα θέση, ικανό να ενεργοποιήσει τη διάταξη της παρ. 5 αλλά και να καταστήσει υπόχρεο το νομικό πρόσωπο, για αδικήματα διαπραχθέντα εντός του πλαισίου της εξουσιοδότησης . Ιθύνων, μπορεί να είναι και «ο διαχειριστής ξένης περιουσίας, ο οποίος ενεργεί, όχι απλώς υλικές, αλλά νομικές πράξεις, με εξουσία αντιπροσωπεύσεως του εντολέα, την οποία μπορεί να έλκει είτε από το νόμο, είτε από τη σύμβαση, χωρίς να αποκλείεται να προέρχεται η εξουσία αυτή και από τη δημιουργία μιας πραγματικής καταστάσεως από μόνη τη διενέργεια εκ μέρους του, αναλόγων πράξεων, οπότε πρόκειται για διαχειριστή "εν τοις πράγμασι" (ΑΠ 933/2008, ΑΠ 2124/2006, ΑΠ 1364/2006, ΑΠ 1900/2009)» .

Μπορεί να είναι και ο εντολοδόχος διαχειριστής ή ο πλοίαρχος ανεξαρτήτως της τυχόν ευθύνης και τρίτων προσώπων, καθώς αυτός θεωρείται: «υπεύθυνος για κάθε συμβάν στο πλοίο, ιδίως δε για την λήψη όλων των απαραιτήτων μέτρων για την αποφυγή πρόκλησης ρύπανσης στη θάλασσα (άρθρ. 235 ΚΔΝΔ). » Μπορεί να είναι και ο προστήσας έτερον κατά τη διάταξη του άρθρου 922 ΑΚ, στα πλαίσια της δράσης του νομικού προσώπου. Μπορεί να είναι και ο εν τοις πράγμασι διαχειριστής τρίτος. Μπορεί όχι μόνο ο καταστατικός εκπρόσωπος και υποκατάστατος του ΔΣ της ΑΕ αλλά και ο αντιπρόσωπος αυτής.

Kαταδικάστηκαν ως αυτουργοί, ο κύριος επιχείρησης χοιροστασίου και πτηνοτροφείου, καθώς και δύο προστηθέντες του, οδηγοί, που απέρριψαν παρανόμως απόβλητα των επιχειρήσεών του, με συνέπεια την ρύπανση του περιβάλλοντος. Εν όψει όμως της παραδοχής ότι την απόρριψη τέλεσαν οι προστηθέντες οδηγοί κατόπιν εντολών του εργοδότη τους, ο Άρειος Πάγος, ανήρεσε την απόφαση αυτήν για εκ πλαγίου παράβαση των διατάξεων των άρθρων 45 και 46 παρ. 1 ΠΚ, με το σκεπτικό ότι: «Κατά τα άνω δεκτά γενόμενα η εγκληματική συμπεριφορά του αναιρεσείοντος προσιδιάζει στην ηθική αυτουργία στην πράξη των οδηγών αυτών και όχι στην τέλεση αυτού (εγκλήματος) ως φυσικού αυτουργού» . Συνεπώς, το σχήμα αυτό, κατά το οποίο ο κύριος της επιχείρησης ευθύνεται ως ηθικός αυτουργός και ο προστηθείς ως φυσικός αυτουργός δεν αποκλείεται. Σε άλλη περίπτωση, όμως, οι εντολείς διενέργειας αυθαιρέτων αμμοληψιών τιμωρήθηκαν ως φυσικοί (συν)αυτουργοί ενώ ο χειριστής του μηχανήματος ως άμεσος συνεργός .