Νομολογία ενώπιον του Συμβουλίου Επικρατείας
Ενδεικτική νομολογία σχετικά με ζητήματα χωροθέτησης εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων
Με την ΣτΕ 961/2015 σχετικά με τη νομιμότητα ΑΕΠΟ για κατασκευή, λειτουργία και επανένταξη ΧΥΤΑ στη Νότια Κέρκυρα, το Δικαστήριο έκρινε μη νόμιμη εγκατάσταση ΧΥΤΑ σε περιοχή που δεν έχει αναγνωριστεί βάσει περιφερειακού σχεδιασμού ως κατάλληλη για τη διάθεση αποβλήτων (σκ. 10). Μάλιστα, επεσήμανε ότι “δεδομένου ότι η έγκριση περιβαλλοντικών όρων χορηγείται πάντα ενόψει συγκεκριμένης δραστηριότητας που αναπτύσσεται σε καθορισμένο χώρο και, με την έκδοση της σχετικής πράξης, η Διοίκηση υπολαμβάνει ότι η δραστηριότητα αυτή είναι συμβατή με το σχεδιασμό που προβλέπεται για την περιοχή (πρβλ. ΣτΕ 1528/2008), ο έλεγχος αυτός απαιτείται να γίνεται και σε κάθε τροποποίηση, επέκταση ή εκσυγχρονισμό υφιστάμενης δραστηριότητας ή κατά τη διαδικασία αναθεώρησης ή ανανέωσης των περιβαλλοντικών όρων λόγω λήξεως της ισχύος τους” (σκ. 10).
Με τη ΣτΕ 929/2021 απορρίφθηκε αίτηση ακυρώσεως κατά ΑΕΠΟ μονάδας βιοαερίου στη βιομηχανική περιοχή (ΒΙΠΕ) Ιωαννίνων. Το Δικαστήριο αφού έλαβε υπόψη ότι η διαχείριση των στερεών αποβλήτων διέπεται, τόσο κατά το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και το εσωτερικό δίκαιο που έχει θεσπισθεί σε συμμόρφωση με αυτό, από την αρχή της εγγύτητας, η οποία επιβάλλει τη διενέργεια της εν λόγω διαχείρισης κατά το δυνατόν πλησιέστερα προς τον τόπο παραγωγής τους, ερμήνευσε το άρθρο 16 του ν. 4042/2012, με τον οποίο ο εσωτερικός νομοθέτης εναρμόνισε το ελληνικό δίκαιο προς την οδηγία 2008/98/ΕΚ, ως εξής: «Οι διατάξεις αυτές, οι οποίες δεν απαγγέλλουν, κατά το γράμμα τους, απόλυτες απαγορεύσεις, επιβάλλουν, μεν, τον καθορισμό του τόπου επεξεργασίας των αποβλήτων εγγύς του τόπου παραγωγής τους, επιβάλλουν, όμως, εκ παραλλήλου, να λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό της θέσης επεξεργασίας η ανάγκη εξειδικευμένων τύπων εγκαταστάσεων για ορισμένους τύπους αποβλήτων. Οι ίδιες, εξάλλου, διατάξεις, όσο και η ως άνω αρχή της εγγύτητας που αυτές αποδίδουν, δεν αποκλείουν την εξυπηρέτηση από μία η περισσότερες εγκαταστάσεις ορισμένης περιοχής, και περισσοτέρων τοπικών περιφερειών, ακόμη και νομών (πρβλ. ΣτΕ 1815/2016, σκ. 16), ιδίως, μάλιστα, όταν το απόβλητο αποτελεί, εν ταυτώ, ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, δηλαδή προϊόν, η επεξεργασία του οποίου προσλαμβάνει τη μορφή βιομηχανικής δραστηριότητας, ο δε ισχύων χωροταξικός σχεδιασμός ενθαρρύνει τη χωροθέτησή της τόσο πλησίον γεωργικής, κτηνοτροφικής ή πτηνοτροφικής περιοχής, όπου παράγεται το απόβλητο, όσο και εντός οργανωμένου υποδοχέα τέτοιων δραστηριοτήτων, θέσεων, δηλαδή, που δεν είναι δυνατόν να συμπίπτουν» (σκ. 13) (Βλ. και ΣτΕ 930-938/2021).
Με τη ΣτΕ 595/2023 απορρίφθηκε αίτηση ακυρώσεως κατά ΑΕΠΟ για την εγκατάσταση μονάδας αερόβιας επεξεργασίας ιλύος («υπαίθριας κομποστοποίησης») από μονάδες επεξεργασίας αστικών λυμάτων και υγρών αποβλήτων παρόμοιας σύνθεσης ατομικής επιχείρησης σε κληροτεμάχιο του αναδασμού Ελεούσας Δήμου Ζίτσας Ιωαννίνων της Περιφέρειας Ηπείρου. Το Δικαστήριο ερμηνεύοντας το άρθρο 57 παρ. 6 του ν. 4042/2012 που ορίζει τα εξής: «Σε όλα τα ισχύοντα νομοθετήματα, με τα οποία ρυθμίζονται Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) σε περιοχές της χώρας και στα οποία δεν έχει προβλεφθεί η κατασκευή και λειτουργία των παρακάτω υποδομών, οι διατάξεις τους που αφορούν στις επιτρεπόμενες χρήσεις γης, συμπληρώνονται ως εξής: “Κτίρια και εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας, επεξεργασίας νερού, συμπεριλαμβανομένης της αφαλάτωσης [...], εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων, καθώς και εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων, όπως Χώροι Υγειονομικής Ταφής (ΧΥΤ), Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (ΣΜΑ), Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ), εγκαταστάσεις ανάκτησης και προετοιμασίας για ανάκτηση κ.λπ. σύμφωνα με τα ισχύοντα και σε εφαρμογή του Περιφερειακού Σχεδιασμού Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕ.Σ.Δ.Α.) (βάσει κριτηρίων απόστασης από οικιστικές, ευαίσθητες οικολογικά, αρχαιολογικές περιοχές και τυχόν άλλες με ιδιαίτερο καθεστώς, υποβάθρου περατών στρωμάτων, υδροφόρου ορίζοντα, υπογείων και επιφανειακών γειτνιαζόντων νερών) μπορούν να χωροθετούνται ύστερα από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που προβλέπεται στον ν. 1650/1986, [...], καθώς και σύμφωνα με τα ισχύοντα για την περιοχή χωροταξικά πλαίσια [...]» έκρινε ότι «Η διάταξη αυτή αποσκοπεί, όπως προκύπτει από την οικεία αιτιολογική έκθεση, στην αντιμετώπιση του προβλήματος που έχει ανακύψει από το γεγονός ότι σε πολλές περιοχές της Χώρας εξακολουθούν να ισχύουν Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου, που είχαν θεσπιστεί κατά το άρθρο 29 παρ. 1 του ν. 1337/1983 (Α΄ 33), δηλαδή ως υποκατάστατα του ελλείποντος κατά το χρόνο εκείνο χωρικού σχεδιασμού, πολεοδομικού ή χωροταξικού χαρακτήρα, απέβλεπαν δε στην αποτροπή της δημιουργίας τετελεσμένων, που θα δυσχέραιναν τον σχεδιασμό όταν αυτός θα είχε ολοκληρωθεί και θα ήταν ώριμος προς θεσμοθέτηση και εφαρμογή. Περαιτέρω, και δεδομένου ότι το εν λόγω υποκατάστατο αποσκοπεί, κατά τα αμέσως προαναφερόμενα, στη διευκόλυνση του μελλοντικού χωρικού σχεδιασμού, δεν είναι νοητό να αποτελεί, αυτό το ίδιο, νομικό κώλυμα για την υλοποίηση και εφαρμογή του, όταν αυτός καταρτισθεί και εγκριθεί, πολύ δε περισσότερο δεν είναι νοητό να οδηγεί σε κάμψη του, όταν αυτός έχει ήδη εγκριθεί. Ενόψει τούτων, θεμιτώς από συνταγματική άποψη ο νομοθέτης του άρθρου 57 παρ. 6 του ν. 4042/2012 εισήγαγε την ως άνω ρύθμιση, με την οποία κάμπτονται οι απαγορεύσεις των ΖΟΕ ως προς τη χωροθέτηση δραστηριοτήτων που είναι σύμφωνες με τον θεσμοθετημένο σχεδιασμό, τούτο δε ανεξάρτητα από τον φορέα υλοποίησής τους, δεδομένου, μάλιστα, ότι οι εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων συνιστούν, στην πραγματικότητα, εγκαταστάσεις περιβαλλοντικής υποδομής» (σκ. 6). Περαιτέρω, το Δικαστήριο σημειώνει ότι η αρχή της εγγύτητας «διέπει όχι μόνο τη σχέση μεταξύ του τόπου παραγωγής των αποβλήτων και του τόπου αρχικής διαχείρισής τους, αλλά και αυτήν μεταξύ των τόπων αρχικής και περαιτέρω επεξεργασίας τους» (σκ. 8). Τέλος, το Δικαστήριο απορρίπτει λόγο ακυρώσεως ότι η χωροθέτηση της επίμαχης μονάδας στην επίμαχη έκταση, η οποία, κατά την ανωτέρω ΖΟΕ, εμπίπτει σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας (ΓΓΥΠ), παραβιάζει, και από την άποψη αυτή, την ισχύουσα ΖΟΕ, καθώς και εν γένει τους προστατευτικούς των ΓΓΥΠ κανόνες με την ακόλουθη αιτιολογία: «Ο καθορισμός, όμως, των κριτηρίων διαβάθμισης και κατάταξης της γεωργικής γης και, ιδίως, αυτής που χαρακτηρίζεται από υψηλή παραγωγικότητα, καθώς και ο χαρακτηρισμός ως τέτοιας ορισμένης περιοχής διέπονται από ειδική νομοθεσία [βλ. άρθρο 56 του ν. 2637/1998 (Α΄ 200), άρθρο 24 του ν. 2945/2001 (Α΄ 223) κ.ά.] και, πάντως, δεν αποτελούν αντικείμενο του καθορισμού Ζωνών Οικιστικού Ελέγχου κατά την πολεοδομική νομοθεσία (βλ. ΣτΕ 3526/2017 σκέψη 18). Ενόψει τούτου, η μνεία “ΓΓΥΠ” ως προς την περιοχή με το στ. 1 της ΖΟΕ Ιωαννίνων δεν έχει προδήλως την έννοια του χαρακτηρισμού της περιοχής αυτής ως ΓΓΥΠ κατά την αγροτική νομοθεσία και, μάλιστα, στο σύνολό της (πρβλ. ΣτΕ 4940/2013 σκέψη 10). Σε κάθε περίπτωση, ακόμη, δηλαδή, και αν η επίμαχη έκταση είχε πράγματι χαρακτηριστεί ως ΓΓΥΠ, ο χαρακτηρισμός αυτός δεν θα παρεμπόδιζε τη χωροθέτηση, εντός αυτής, βασικών έργων υποδομής (πρβλ. ΣτΕ 2042/2019 σκ. 10, 1360/2018 επταμ. σκ. 21, 2040/2017 επταμ. σκ. 16, 570/2012 σκ. 19 κ.ά.), και, μάλιστα, εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων, όπως η επίμαχη, για τις οποίες οι ΓΓΥΠ δεν αποτελούν, κατά το νόμο και τον οικείο ισχύοντα σχεδιασμό, ζώνες αποκλεισμού (ΣτΕ 4940/2013 σκ. 10, 1943/2012 σκ. 18, 4537/2011 σκ. 8). Περαιτέρω, ο χαρακτηρισμός έκτασης και, μάλιστα, ευρείας, ως ΓΓΥΠ, ακόμη και όταν αφορά στην έκταση στο σύνολό της, περίπτωση, που, κατά τα αμέσως προαναφερόμενα, δεν συντρέχει εν προκειμένω, δεν θα αποτελούσε, πάντως, ανυπέρβλητο νομικό κώλυμα ούτε για τη χωροθέτηση έργων που δεν έχουν τον χαρακτήρα βασικού έργου υποδομής (πρβλ. πρ. επεξ. 147/2012 -από κοινού με αναβλ. 176/2011-, 381/2002, 177/2001 πενταμ., 250/2003 κ.ά.), τούτο δε ακόμη και όταν με τη θυσία ΓΓΥΠ, η οποία, βεβαίως, πρέπει να αποτελεί προϊόν στάθμισης και να αιτιολογείται προσηκόντως, αποσκοπείται η ικανοποίηση και οικιστικών αναγκών (ΣτΕ 3489/2001, 3689/2000 επταμ. κ.ά.) [...]» (σκ. 9).