WATER FRAMEWORK DIRECTIVE

Ponadto "dodatkowe srodki lub wzmozone dzialania", które panstwa czlonkowskie "uznaja za niezbedne", musza zostac wdrozone, jezeli na poczatku lub w swietle doswiadczenia zdobytego podczas wdrazania programów dzialania okaze sie, ze wyzej wymienione srodki nie beda wystarczajace do osiagniecia celów dyrektywy (art. 5 ust. 5) . Jak podkreslil Trybunal, "panstwa czlonkowskie musza podjac takie dodatkowe lub wzmocnione srodki w momencie, w którym po raz pierwszy staje sie jasne, ze sa one konieczne" i "nie ma potrzeby udowadniania, ze przyjete juz srodki sa nieskuteczne", aby "ustalic potrzebe przyjecia dodatkowych srodków lub wdrozenia wzmocnionych dzialan zgodnie z art. 5 ust. 5" .
Istota dyrektywy sa przepisy dotyczace okresów, w których stosowanie niektórych rodzajów nawozów na gruntach rolnych jest zabronione, a pojemnosc zbiorników do przechowywania odchodów zwierzecych musi przekraczac pojemnosc wymagana do przechowywania przez najdluzszy okres, w którym stosowanie nawozów na gruntach rolnych w strefie wrazliwej jest zabronione. Ma to praktyczne konsekwencje, które zostaly zilustrowane w orzecznictwie. Na przyklad, o ile panstwo czlonkowskie moze ograniczyc stosowanie odchodów zwierzecych poprzez normy stosowania lub wprowadzania fosforanów, musi ono zawsze wykazac, ze metoda przeliczania stosowana w tym celu gwarantuje, ze ilosc odchodów zwierzecych, które moga byc stosowane na gruntach zgodnie z normami dotyczacymi fosforanów, nie przekracza limitów azotu ustalonych w dyrektywie . A jesli w lokalnym klimacie wystepuja okresy deszczowe, podczas których w przypadku stosowania nawozów na gruntach istnieje wysokie ryzyko, ze splywajaca po gruncie woda deszczowa spowoduje zanieczyszczenie wód azotanami, to powoduje to koniecznosc okreslenia przez panstwo czlonkowskie okresów, podczas których takie stosowanie nawozów, w tym nawozów nieorganicznych, jest niewlasciwe .
Jedynie w przypadku wykazania, ze wszelkie ilosci obornika przekraczajace rzeczywiste mozliwosci skladowania zostana usuniete w sposób nieszkodliwy dla srodowiska, niektóre gospodarstwa rolne lub jednostki hodowlane moga korzystac z wyjatków od tej zasady, a zainteresowane panstwo czlonkowskie musi to uzasadnic przed Komisja.
Po pierwsze, w poszczególnych przypadkach mozna zezwolic, aby pojemnosc zbiorników do przechowywania nawozu zwierzecego nie odpowiadala pojemnosci wymaganej do przechowywania przez najdluzszy okres, w którym stosowanie nawozu na gruntach w strefie podatnej jest zabronione, jezeli mozna wykazac wlasciwym organom, ze kazda ilosc nawozu przekraczajaca rzeczywista pojemnosc zbiornika zostanie usunieta w sposób, który nie spowoduje szkody dla srodowiska (zalacznik III ust. 1 i 2). Ilustracja tego jest stwierdzenie Trybunalu Sprawiedliwosci, zgodnie z którym podatek nalozony na rolników w przypadku nadmiernego stosowania nawozu naturalnego, chociaz moze posrednio ograniczyc stosowane ilosci takiego nawozu, nie zapewnia zgodnosci z wymogiem Traktatu, zgodnie z którym zanieczyszczenie powinno byc zwalczane przede wszystkim u zródla, co w kontekscie dyrektywy oznacza, ze wprowadzanie azotu musi byc ograniczone w mozliwie najwiekszym stopniu, "co równiez uzasadnia ustalenie norm stosowania". W zwiazku z tym, nawet jesli w przypadku ich przekroczenia nalezy zaplacic podatek, normy strat nie sa w tym wzgledzie wystarczajace.
Po drugie, panstwo czlonkowskie moze zezwolic na inna ilosc azotu, pod warunkiem ze poinformuje o tym Komisje, która zbada uzasadnienie (zalacznik III pkt 2 lit. b)) . Przykladowo, takie odstepstwo uzyskala Belgia w odniesieniu do regionu Flandrii, w drastycznych warunkach: dopuszczono ilosc odchodów wypasanych zwierzat gospodarskich i przetworzonego nawozu naturalnego do 250 kg azotu na hektar rocznie na dzialkach uprawianych z wykorzystaniem uzytków zielonych i kukurydzy podsiewanej uzytkami zielonymi oraz 200 kg azotu na hektar rocznie na dzialkach uprawianych z wykorzystaniem pszenicy ozimej, po której nastepuje uprawa miedzyplonu, oraz z wykorzystaniem buraków cukrowych, a "laczna dawka azotu powinna odpowiadac zapotrzebowaniu na skladniki pokarmowe danej uprawy i uwzgledniac zawartosc tego skladnika w glebie oraz zwiekszona dostepnosc azotu pochodzacego z nawozu naturalnego dzieki przetworzeniu", przy czym w zadnym przypadku nie nalezy przekraczac okreslonych pulapów .
Trybunal podkreslil jednak, ze dyrektywa 96/676 nie przewiduje "zadnego odstepstwa w celu ustanowienia okresów zakazu stosowania na gruntach wszystkich rodzajów nawozów" , w tym "odchodów zwierzecych, pozostalosci z hodowli ryb oraz osadów sciekowych" .
Choc nie precyzuje tego sama dyrektywa 91/676/EWG, trzeba podkreslic, ze obornik/gnojowice nalezy generalnie scharakteryzowac jako odpady w swietle przepisów o odpadach, ze wszystkimi wynikajacymi z tego konsekwencjami, z wyjatkiem sytuacji, gdy wchodza one w zakres przepisów majacych zastosowanie do produktów ubocznych, które same podlegaja bardzo rygorystycznym warunkom. Tak zwana dyrektywa ramowa w sprawie odpadów 2008/98/WE zmieniona dyrektywa 2018/98/WE definiuje kategorie prawna odpadów, w tym przewidujac wylaczenie z tej kategorii prawnej produktów ubocznych i produktów uzyskanych z odzyskanych odpadów. Dyrektywa ramowa w sprawie odpadów okresla równiez glówne zasady majace zastosowanie do gospodarowania odpadami. Na mocy dyrektywy 2008/98/WE Trybunal Sprawiedliwosci orzekl, ze jedynie w przypadku, gdy mozna wykazac, ze jest to produkt uboczny, gnojowica wytwarzana w chlewni i wykorzystywana jako nawóz nie moze byc charakteryzowana jako odpad . Obecnie, zgodnie z dyrektywa ramowa o odpadach, substancja lub przedmiot uzyskany w procesie produkcyjnym, którego podstawowym celem nie jest produkcja tego przedmiotu, moze byc uznany za produkt uboczny, a nie za odpad, o ile spelnione sa cztery warunki. Warunki te sa nastepujace: dalsze wykorzystanie danego przedmiotu lub substancji musi byc pewne; musi on byc mozliwy do wykorzystania "bezposrednio bez jakiegokolwiek dalszego przetwarzania innego niz normalna praktyka przemyslowa", po tym jak zostal wyprodukowany "jako integralna czesc procesu produkcyjnego"; a jego dalsze ponowne wykorzystanie musi byc zgodne z prawem w tym sensie, ze taka substancja lub przedmiot „spelniaja wszelkie istotne wymagania dla okreslonego zastosowania w zakresie produktu, ochrony srodowiska i zdrowia ludzkiego, i nie doprowadzi do ogólnych niekorzystnych oddzialywan na srodowisko lub zdrowie ludzkie" (art. 5 ust. 1).