Ο πρόσφατος γενικός Ν. 4819/2021
Το επόμενο κεφάλαιο Δ΄ αφορά στη διαχείριση των αποβλήτων καθεαυτή και τη θέσπιση των γενικών κατευθύνσεων που πρέπει να ακολουθεί το εκάστοτε κράτος μέλος της ΕΕ· αυτές οι ρυθμίσεις αντιπροσωπεύουν τον πυρήνα του ενωσιακού δικαίου των αποβλήτων και προβλέπουν συνοπτικά ότι η διαχείριση των αποβλήτων πρέπει να γίνεται κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η ακεραιότητα του φυσικού περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας, ενώ ως προς το σκέλος της ευθύνης, κυριαρχεί η γνωστή αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», αλλά και η αρχή «πληρώνω όσο πετάω» (pay as you throw), η οποία επιχειρεί τη εγκαθίδρυση μιας μορφής οικονομικής δικαιοσύνης στην αγορά, σύμφωνα με την οποία οι παραγωγοί αποβλήτων χρεώνονται με βάση την πραγματική ποσότητα των παραγόμενων από αυτούς αποβλήτων (άρ. 37). Στην προσπάθεια αποτροπής των παραγωγών και κατόχων αποβλήτων να προσφεύγουν σε διεργασίες διάθεσης, το άρ. 38 επιβάλλει τέλος ταφής, ενώ το άρ. 41 του ν. 4819/2021 μεταφέρει το άρ. 15 της Οδηγίας Πλαίσιο σχετικά με την ευθύνη των εμπλεκομένων -στην αλυσίδα των αποβλήτων- προσώπων προς διαχείρισή τους. Εξίσου κομβική είναι η διάταξη του άρ. 16 της Οδηγίας Πλαίσιο και νυν άρ. 42 του νέου νόμου, όπου κατοχυρώνονται οι θεμελιώδεις για το δίκαιο των αποβλήτων αρχές της αυτάρκειας και της εγγύτητας που πρέπει πάντοτε να γίνονται σεβαστές κατά την επιλογή και εκτέλεση των εκάστοτε εργασιών διαχείρισης. Παράλληλα, προβλέπονται ρυθμίσεις σχετικά με την ειδική μεταχείριση που απαιτούν τα επικίνδυνα απόβλητα, όπως η απαγόρευση ανάμειξης και η υποχρέωση σήμανσής τους (άρ. 43-46 και 48-49 του ν. 4819/2021).
Ιδιαίτερα σημαντικό, ιδίως για τη διασφάλιση του ελέγχου του τομέα των αποβλήτων, είναι το κεφάλαιο της έκδοσης των αδειών εκτέλεσης εργασιών επεξεργασίας αποβλήτων (άρ. 52-53), που διενεργείται σύμφωνα με τον περιβαλλοντικό νόμο περί περιβαλλοντικής αδειοδότησης και συνεπώς προϋποθέτει διενέργεια μελέτης περιβαλλοντικών όρων (ΜΠΕ) και έκδοση σχετικής απόφασης έγκρισης (ΑΕΠΟ). Επιπλέον, το ενωσιακό δίκαιο έχει θεσπίσει υποχρέωση των κρατών μελών περί διενέργειας σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε κράτους, με πρόβλεψη μάλιστα της συμμετοχής του κοινού κατά την κατάρτισή τους, με συγκεκριμένο περιεχόμενο και κατευθυντήριους άξονες, προκειμένου να είναι πληρέστερη η διαμορφούμενη πολιτική διαχείρισης ανά κράτος μέλος (άρ. 54-60). Προκειμένου όλες τούτες οι διατάξεις να μην καθίστανται άνευ αντικειμένου, ο νέος νόμος θεσπίζει ένα πλαίσιο ελέγχων και κυρώσεων για τις περιπτώσεις παραβίασής του (άρ. 66-70).
Αναφορικά με τις προβλέψεις της νομοθεσίας για τις επιμέρους κατηγορίες αποβλήτων, ένα μέρος του νέου ν. 4819/2021 (άρ. 76-94) αφιερώνεται στη μεταφορά των τροποποιήσεων που έγιναν στην Οδηγία 94/62/ΕΚ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας. Στο πεδίο εφαρμογής του εντάσσονται οι συσκευασίες οποιασδήποτε προέλευσης και υλικού που διατίθενται στην αγορά και το περιεχόμενο των ρυθμίσεων εκτείνεται στην πρόληψη της δημιουργίας απορριμμάτων συσκευασίας, στην επαναχρησιμοποίηση, στην ανακύκλωση και στις άλλες μορφές ανάκτησης, καθώς και στον κατά το δυνατό περιορισμό της διάθεσής τους, λαμβάνοντας υπόψη την παράμετρο του στόχου της ενιαίας αγοράς και της ελεύθερης ανάπτυξης του ανταγωνισμού (άρ. 76 του νέου νόμου). Αφού παρατίθενται οι απαραίτητοι ορισμοί ειδικά για τον τομέα των συσκευασιών (άρ. 77), ρυθμίζεται η πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων συσκευασιών (άρ 78), τίθενται μέτρα διαχείρισης των πλαστικών σακουλών μεταφοράς, όπως το περιβαλλοντικό τέλος που επιβαρύνει τον τελικό καταναλωτή και η υποχρέωση σήμανσης των στοιχείων παραγωγής των σακουλών (άρ. 79), καθώς και η εγκαθίδρυση συστημάτων επιστροφής εγγύησης για τις συσκευασίες (άρ. 86 – μάλιστα, η προθεσμία για σχεδιασμό και λειτουργία ΣΣΕΔ παρατάθηκε από 1.7.2023 για 1.9.2023 με τον πρόσφατο ν. 5037/2023, άρ. 273), οριοθετείται η χρήση πλαστικών μπουκαλιών από PVC (άρ. 80) και εξαγγέλλονται οι υποχρεώσεις που φέρουν οι παραγωγοί των συσκευασιών όταν διαθέτουν στην αγορά επαναχρησιμοποιημένες συσκευασίες (άρ. 81).
Κατόπιν, τίθενται ποσοτικοί στόχοι ανακύκλωσης συσκευασιών, αναλόγως του υλικού τους, την πλήρωση των οποίων επιτηρεί ο ΕΟΑΝ (άρ. 82), ενώ παράλληλα και στο ειδικότερο αυτό πλαίσιο των αποβλήτων συσκευασιών εγκαθιδρύεται πρόγραμμα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού σχετικά με την διαχείριση των αποβλήτων των συσκευασιών του (άρ. 84). Ειδικά σε αυτόν τον τομέα των αποβλήτων, ο ενωσιακός νομοθέτης επέλεξε να θέσει ένα κατώτατο όριο συμπερίληψης δευτερογενών (ήτοι ανακυκλωμένων) πρώτων υλών κατά την παραγωγή πλαστικών σακουλών μεταφοράς (άρ. 85). Τέλος, Στο άρ. 87 του ν. 4819/2021 παρατίθενται οι όροι και οι προϋποθέσεις για την διαχείριση των συσκευασιών στη φάση της κατασκευής, της επαναχρησιμοποίησης αλλά και της αξιοποίησης των απορριμμάτων τους, συμπεριλαμβανομένων προβλεπόμενων ποιοτικών προτύπων, ενώ στο άρ. 89 ρυθμίζεται και ειδικά η εναλλακτική διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων συσκευασιών. Τέλος, με το άρ. 93 καταργείται ο ν. 2939/2001 που ρύθμιζε τα θέματα αυτά.