Ο πρόσφατος γενικός Ν. 4819/2021
Στη συνέχεια, το κεφάλαιο Β΄ αυτού του δεύτερου μέρους του νέου νόμου (άρ. 8 επ.), αφιερώνεται στη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού και στα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων, μεταφέροντας θεμελιώδεις διατάξεις για το ενωσιακό δίκαιο των αποβλήτων. Έτσι, οι παραγωγοί είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνοι για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των προϊόντων τους, όχι μόνο κατάντη, μέσω της επεξεργασίας ή/και της διάθεσης των προϊόντων αυτών, αλλά και ανάντη, μέσω των δραστηριοτήτων που είναι συνυφασμένες με τη διαδικασία επιλογής υλικών και σχεδιασμού προϊόντων, γι’ αυτό και η επέκταση των υποχρεώσεων ενός παραγωγού έναντι ενός προϊόντος στο στάδιο του κύκλου ζωής του μετά την κατανάλωση μοιάζει να έχει έναν σπουδαίο δικαιολογητικό λόγο. Παρατίθενται μέτρα που δύνανται να θεσπιστούν προκειμένου να εισαχθεί η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού και τίθενται οι γενικές ελάχιστες απαιτήσεις που πρέπει να φέρουν τα Προγράμματα Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού (π.χ. σαφής καθορισμός των ρόλων και υποχρεώσεων των εμπλεκομένων φορέων και των επιχειρήσεων διαχείρισης αποβλήτων, θέσπιση καθαρών στόχων διαχείρισης και συστήματος υποβολής εκθέσεων, διασφάλιση της ενημέρωσης των κατόχων αποβλήτων για τα μέτρα πρόληψης και τις δυνατότητες επιστροφής και συλλογής τους, πρόβλεψη μέτρων ή κατευθύνσεων για την οργάνωση των εργασιών εναλλακτικής διαχείρισης).
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η κατοχύρωση των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών που πρέπει να διαθέτει κάθε Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (στο εξής: ΣΕΔ), καθώς και των χρηματικών εισφορών των υπόχρεων προς τα Συλλογικά ΣΕΔ (στο εξής: ΣΣΕΔ), προκειμένου να διασφαλιστεί, υπό την εποπτεία του ΕΟΑΝ, η ορθή λειτουργία των εργασιών ανάκτησης των αποβλήτων. Στο άρ. 11 περιγράφονται οι υποχρεώσεις των παραγωγών συσκευασίας, των διαχειριστών των Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ) και των παραγωγών προϊόντων για τα οποία σύμφωνα με τις διατάξεις του ίδιου νόμου προβλέπεται η λειτουργία ΣΕΔ, να οργανώνουν και συμμετέχουν σε ΣΕΔ, ενώ παρέχεται αφενός δικαίωμα στον υπόχρεο να χρησιμοποιεί ιδιαίτερη σήμανση που αποδεικνύει τη συμμετοχή στο ΣΣΕΔ και αφετέρου απαλλαγή του από την ευθύνη της εναλλακτικής διαχείρισης των αποβλήτων τους, ως άμεσες συνέπειες της συμμετοχής αυτής (άρ. 11 παρ. 4 ν. 4819/2021). Στον νόμο εξειδικεύονται επίσης τα σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία των ΣΣΕΔ, για τα οποία ας επισημανθεί πως μπορούν να λειτουργούν περισσότερα του ενός για τη διαχείριση των αποβλήτων συσκευασίας ή για κάθε ρεύμα αποβλήτων άλλων προϊόντων, σε συμφωνία με τις απαιτήσεις του ενωσιακού δικαίου για τον ελεύθερο ανταγωνισμό (άρ. 12), ενώ ο ΕΟΑΝ έχει την αρμοδιότητα της υπό προϋποθέσεις χορήγησης έγκρισης λειτουργίας των ατομικών και συλλογικών ΣΕΔ (άρ. 13).
Το κεφάλαιο Γ΄ του νέου νόμου (άρ. 16-34) επικεντρώνεται στα ζητήματα της πρόληψης, της προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση, της ανακύκλωσης και των άλλων μορφών ανάκτησης, και τέλος της διάθεσης. Στο πλαίσιο της πρόληψης, θεσπίζεται υποχρέωση ενημέρωσης του καταναλωτικού κοινού σχετικά με τα επισκευάσιμα και αναβαθμίσιμα προϊόντα (άρ. 17), εισάγονται τα Κέντρα Δημιουργικής Επαναχρησιμοποίησης Υλικών (ΚΔΕΥ), που μπορούν να δημιουργήσουν οι εκάστοτε ΟΤΑ α΄ βαθμού σε συνεργασία με τους Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) (άρ. 18), ενώ ο νομοθέτης προτρέπει τη δωρεά των εξαρχής ελαττωματικών προϊόντων σε ειδικά νομικά πρόσωπα φιλανθρωπικού ή κοινωφελή σκοπού ή, σε περίπτωση που δεν μπορούν αυτά να χρησιμοποιηθούν, την προώθησή τους προς ανακύκλωση ή ανάκτηση, με τη διάθεση μέσω υγειονομικής ταφής να είναι η έσχατη λύση υπό αυστηρές προϋποθέσεις (άρ. 19). Ειδική μεταχείριση προβλέπεται για τα απόβλητα τροφίμων, ώστε να μειωθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι απώλειες τροφίμων σε απόβλητα (άρ. 20), ενώ εισάγονται τροποποιήσεις σε ήδη υπάρχοντα νομοθετήματα που συμβάλλουν στην διεύρυνση των υφιστάμενων φορολογικών κινήτρων για δωρεές, με σκοπό την ενθάρρυνση της πρόληψης της δημιουργίας αποβλήτων και της επαναχρησιμοποίησης των προϊόντων (άρ. 21). Ιδιάζουσας σημασίας είναι οι διατάξεις του άρ. 23 και 26 του ν. 4819/2021, που μεταφέρουν τα άρ. 10 και 11 της Οδηγίας Πλαίσιο, σύμφωνα με τις οποίες θεσμοθετείται η χωριστή συλλογή των αποβλήτων ανά κατηγορίες, προς διευκόλυνση των εκάστοτε εργασιών ανάκτησής τους.
Επιπλέον, στον νόμο προβλέπεται και η υποχρέωση της εκτελεστικής διοίκησης προς λήψη των κατάλληλων μέτρων για προώθηση των δραστηριοτήτων προετοιμασίας προς επαναχρησιμοποίηση, με τη θέσπιση συγκεκριμένων ποσοτικών στόχων προς επίτευξη (άρ. 25). Θεσπίζεται δε και η υποχρέωση εξασφάλισης κατάλληλου χώρου για συγκομιδή και αποθήκευση των αποβλήτων, ως προϋπόθεση για την χορήγηση οικοδομικής άδειας συγκεκριμένης κατηγορίας (άρ. 28). Τα Πράσινα Σημεία εισάγονται από τον νομοθέτη ως υποχρέωση των ΟΤΑ α΄ βαθμού, στα οποία εναποθέτονται τα συλλεγέντα ανακυκλώσιμα απόβλητα προς περαιτέρω διαχείριση (άρ. 29), ενώ προβλέπεται και η αναβάθμιση των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) (άρ. 31). Φυσικά, δεν παραλείπεται να διευκρινιστεί ότι, στις περιπτώσεις που χωρεί διάθεση, αυτή πρέπει να γίνεται με απολύτως ασφαλείς για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία τρόπους (άρ. 34).