COMBATTING WASTE CRIME

«Διακρατικό έγκλημα»
Τα εγκλήματα κατά των αποβλήτων έχουν πολύ συχνά διακρατικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, τα «διακρατικά εγκλήματα» ορίζονται ως «εγκλήματα των οποίων η έναρξη, η πρόληψη ή τα αποτελέσματα αφορούν περισσότερες από μία χώρες» και έχουν «πολυεθνικό χαρακτήρα και διασυνοριακό αντίκτυπο» . Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 2000 για το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα ("Σύμβαση του Παλέρμο"), ένα αδίκημα έχει διακρατικό χαρακτήρα εάν:

• «διαπράττεται σε περισσότερα του ενός κράτη;
• διαπράττεται σε ένα κράτος, αλλά σημαντικό μέρος της προετοιμασίας, του σχεδιασμού, της διεύθυνσης ή του ελέγχου της λαμβάνει χώρα σε άλλο κράτος;
• διαπράττεται σε ένα κράτος, αλλά εμπλέκεται οργανωμένη εγκληματική ομάδα που ασκεί εγκληματικές δραστηριότητες σε περισσότερα του ενός κράτη, ή
• διαπράττεται σε ένα κράτος, αλλά έχει ουσιώδη αποτελέσματα σε άλλο κράτος».

Υπάρχουν πολλές μορφές διακρατικών περιβαλλοντικών εγκλημάτων, όπως η διασυνοριακή μετακίνηση ειδών, η παράνομη διακίνηση ξυλείας, η λαθρεμπορία σε κίνδυνο, απειλούμενων και προστατευόμενων ειδών, η διασυνοριακή απόρριψη τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών αποβλήτων.

«Οργανωμένο έγκλημα»
Πολύ συχνά -αλλά όχι πάντα- υπάρχουν ισχυροί δεσμοί μεταξύ του διακρατικού περιβαλλοντικού εγκλήματος και του οργανωμένου εγκλήματος. Το θεματολόγιο της ΕΕ για την ασφάλεια (2015) υπογράμμισε συγκεκριμένα τη σχέση μεταξύ του περιβαλλοντικού εγκλήματος και του οργανωμένου εγκλήματος. Παρά τον μάλλον αμφισβητούμενο ορισμό της έννοιας αυτής, το "οργανωμένο έγκλημα" μπορεί να περιλαμβάνει πολλά είδη εγκλημάτων (απάτη, υπεξαίρεση, νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, εκβιασμούς, εμπορία ανθρώπων, διακίνηση ναρκωτικών κ.λπ.) και πολλούς τύπους φορέων που από μόνοι τους δεν συνιστούν εγκληματική οργάνωση, αλλά το πράττουν σε αλληλεπίδραση ή σε συνεργατική δράση . Ως εκ τούτου, το οργανωμένο έγκλημα ορίζεται συχνά ως σύνθετες εγκληματικές οργανώσεις που στοχεύουν στον έλεγχο των παράνομων αγορών και επιτυγχάνουν τον έλεγχο μέσω της βίας ή/και της διαφθοράς. Σε αυτού του είδους τα εγκλήματα εμπλέκονται διάφοροι φορείς, όπως ιδιωτικές εταιρείες, δημόσιοι υπάλληλοι, πολιτικοί και εγκληματικά δίκτυα.

Διασυνδέσεις με άλλα εγκλήματα
Επιπλέον, το περιβαλλοντικό έγκλημα είναι αλληλένδετο με άλλα είδη εγκλήματος, όπως η διαφθορά, η φοροδιαφυγή και το ξέπλυμα χρήματος, ενώ -λόγω του χαρακτήρα του ως έγκλημα "υψηλού κέρδους-χαμηλού κινδύνου"- είναι ιδιαίτερα ελκυστικό για τις Ομάδες Οργανωμένου Εγκλήματος, ιδίως στον τομέα της παράνομης διακίνησης αποβλήτων . Ενδεικτικά, σύμφωνα με την Αξιολόγηση του 2016 για το περιβαλλοντικό έγκλημα που δημοσίευσε η Interpol και το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) αναφέρει ότι οι ετήσιες απώλειες για το παράνομο εμπόριο και την απόρριψη επικίνδυνων αποβλήτων κυμαίνονται μεταξύ 10 και 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ εκείνες για την παράνομη υλοτομία και το παράνομο εμπόριο ανέρχονται μεταξύ 50,7 και 152 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Όσον αφορά στο χαρακτηρισμό των περιβαλλοντικών εγκλημάτων ως «χαμηλού κινδύνου» και, γενικά, τις δυσκολίες στην καταπολέμηση του εγκλήματος των αποβλήτων, υπάρχουν διάφοροι λόγοι, όπως η έλλειψη προτεραιότητας των περιβαλλοντικών εγκλημάτων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, οι χαμηλές ποινές, οι σύντομες προθεσμίες παραγραφής, τα περιορισμένα διαθέσιμα ερευνητικά μέσα, η αδυναμία προσφυγής σε μέτρα αμοιβαίας αναγνώρισης, η τεχνική πολυπλοκότητα της νομοθεσίας, οι δυσκολίες στη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και η μη ικανοποιητική συνεργασία σε εθνικό και διεθνές επίπεδο μεταξύ των διαφόρων εμπλεκόμενων φορέων

Έγκλημα «λευκού κολάρου»
Επιπλέον, είναι σημαντικό να εξεταστεί το έγκλημα των αποβλήτων μέσα από το πρίσμα του εγκλήματος του «λευκού κολάρου», το οποίο μπορεί να οριστεί ως «παράνομη πράξη ή σειρά παράνομων πράξεων που διαπράττονται με μη φυσικά μέσα και με απόκρυψη ή δόλο, για την απόκτηση χρημάτων ή περιουσίας, για την αποφυγή πληρωμής ή απώλειας χρημάτων ή για την απόκτηση επιχειρηματικού ή προσωπικού πλεονεκτήματος». Σύμφωνα με τη θεωρία, τέσσερα είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του εγκλήματος του λευκού κολάρου στο πλαίσιο των αποβλήτων:

• Ο εγκληματίας έχει ειδική πρόσβαση στο θύμα ή/και στο στόχο, στοιχείο που σημαίνει ότι οι δράστες μπορούν να έχουν πρόσβαση στη ροή αποβλήτων και να συμμετέχουν στη διακίνηση τους.
• Ο εγκληματίας χρησιμοποιεί εξαπάτηση ή απόκρυψη για να αποκρύψει το αδίκημα, όπως στην περίπτωση που τα ΑΗΗΕ μεταμφιέζονται σε μεταχειρισμένα αγαθά και αποστέλλονται σε αναπτυσσόμενες χώρες.
• Ο εγκληματίας θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι βρίσκεται σε ασαφή νομική κατάσταση λόγω της χρήσης επίσημων εγγράφων και της νόμιμης λειτουργίας μιας επιχείρησης
• Απόσταση μεταξύ του εγκληματία και του τόπου διάπραξης του αδικήματος (π.χ. παράνομη μεταφορά αποβλήτων).