Kontrola instancyjna
„Jeżeli zagrożenie lub naruszenie dotyczy środowiska jako dobra wspólnego, z roszczeniem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, a także organizacja ekologiczna” (art. 323 ust. 2 ustawy Poś).
Ochrona cywilnoprawna posługuje się instrumentami, stworzonymi głównie dla potrzeb ochrony praw podmiotowych, nie interesu publicznego. Nawet w sytuacji możliwości dochodzenia roszczeń w interesie publicznym (tak jak to jest określone np. w art. 323 ust. 2 ustawy Poś), środek ten nie umożliwia skutecznej kontroli działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 1 p.p.s.a., do sprawowania której powołane są sądy administracyjne ani nie stanowi skutecznego wykonania art. 9 ust. 3 Konwencji.
W tym kontekście warto ponownie przywołać wyrok TSUE w sprawie C- 432/21 Komisja przeciwko Polsce, dotyczącej planów urządzania lasów, w którym Trybunał stwierdził uchybienie przez Rzeczpospolitą Polska zobowiązaniom spoczywającym na niej na mocy art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 w związku z art. 6 ust. 1 lit. b) i art. 9 ust. 2 Konwencji poprzez zaniechanie przyjęcia wszelkich przepisów ustawodawczych niezbędnych do zapewnienia organizacjom ochrony przyrody możliwości zwrócenia się do sądu z żądaniem skutecznego zbadania pod względem merytorycznym i formalnym legalności planów urządzenia lasu w rozumieniu przepisów ustawy o lasach.
W sprawie tej Trybunał Sprawiedliwości, odnosząc się do art. 323 ustawy Poś, wskazał:
„184. Co się tyczy art. 323 Prawa ochrony środowiska, na który Rzeczpospolita Polska powołała się w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym zdaniem tego państwa członkowskiego do sądu powszechnego może zostać wniesione powództwo zmierzające zasadniczo do zakwestionowania działań prowadzonych w ramach realizacji planu urządzenia lasu, należy stwierdzić z jednej strony, że przepis ten ogranicza się do przyznania prawa do występowania przed tym sądem każdemu, komu przez bezprawne oddziaływanie na środowisko bezpośrednio zagraża szkoda lub została mu wyrządzona szkoda”
185. Tymczasem art. 9 ust. 2 konwencji z Aarhus, który przyznaje dostęp do wymiaru sprawiedliwości członkom zainteresowanej społeczności, nie przewiduje w tym względzie przesłanki dotyczącej bezpośredniego zagrożenia szkodą z powodu bezprawnego oddziaływania na środowisko
186. Z drugiej strony wspomniany art. 323 Prawa ochrony środowiska nie przewiduje możliwości badania legalności planów urządzenia lasu pod względem merytorycznym i formalnym, lecz pozwala jedynie żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i podjęcia środków zapobiegawczych, w szczególności przez zamontowanie instalacji lub urządzeń zabezpieczających przed zagrożeniem szkodą lub jej wystąpieniem. Jeżeli okaże się to niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, można żądać zaprzestania działalności leżącej u podstaw zagrożenia
187. Wynika z tego, że informacje przedstawione Trybunałowi przez Rzeczpospolitą Polską nie pozwalają uznać, że ten środek zaskarżenia umożliwia skuteczne zapewnienie możliwości poddania przez organizacje ochrony środowiska planów urządzenia lasu objętych zakresem stosowania art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej kontroli sądowej pod względem merytorycznym i formalnym przyjmowania tych planów”.