Είδη υποχρεώσεων, εργασίες διαχείρισης αποβλήτων, αρμοδιότητες διαχείρισης αποβλήτων
Η οργάνωση της διαχείρισης των αποβλήτων από τις δημόσιες αρχές
Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου και επαρκούς δικτύου εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων· οι εγκαταστάσεις αυτές πρέπει να ελέγχονται από τις αρμόδιες αρχές. Επιπλέον, πρέπει να θεσπίσουν σχέδια διαχείρισης αποβλήτων και προγράμματα πρόληψης της δημιουργίας τους.
Το δίκτυο επεξεργασίας αποβλήτων
Οι εγκαταστάσεις διάθεσης αποβλήτων και οι εγκαταστάσεις ανάκτησης σύμμεικτων αστικών αποβλήτων που συλλέγονται από ιδιωτικά νοικοκυριά πρέπει να αποτελούν ένα "ολοκληρωμένο και επαρκές" δίκτυο, μεμονωμένα σε κάθε κράτος μέλος ή «σε συνεργασία με άλλα κράτη μέλη εάν αυτό είναι απαραίτητο ή σκόπιμο» [άρθρο 16 παράγραφος 1]. Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η έλλειψη ενός τέτοιου δικτύου για μεγάλο χρονικό διάστημα οδηγεί per se αναγκαστικά σε σημαντική βλάβη του περιβάλλοντος, η οποία ισοδυναμεί με παράβαση της οδηγίας (υπόθεση C-286/08, Επιτροπή κατά Ελλάδας). Για παράδειγμα, η Ιταλία δεν μπορούσε να ισχυριστεί βάσιμα ότι η απόρριψη απορριμμάτων από τους κατοίκους στους δρόμους της Νάπολης εξέφευγε του ελέγχου της ή ότι μπορούσε να αποδοθεί σε ορισμένα γεγονότα που συνιστούσαν ανωτέρα βία, είτε επρόκειτο για την αντίδραση των κατοίκων της περιοχής στη δημιουργία ΧΥΤΑ στους δήμους τους, είτε για εγκληματική δραστηριότητα στην περιοχή, είτε για τη μη τήρηση των συμβατικών τους υποχρεώσεων από τους δημόσιους αναδόχους για την κατασκευή ορισμένων βασικών εγκαταστάσεων στην περιοχή (υπόθεση C-297/08, Επιτροπή κατά Ιταλίας).
Ένα τέτοιο δίκτυο πρέπει να σχεδιαστεί έτσι, ώστε να επιτρέπει στην Ένωση στο σύνολό της να καταστεί αυτάρκης όσον αφορά στη διάθεση των αποβλήτων, καθώς και στην ανάκτηση τους και να επιτρέπει σε κάθε κράτος μέλος να κινηθεί προς την επίτευξη του στόχου αυτού μεμονωμένα [άρθρο 16 παράγραφος 2], στο πνεύμα των αρχών της εγγύτητας και της αυτάρκειας.
Η αρχή ότι η περιβαλλοντική ζημία θα πρέπει, κατά προτεραιότητα, να αποκαθίσταται στην πηγή συνεπάγεται ότι κάθε περιφέρεια, δήμος ή άλλη τοπική αρχή οφείλει να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίζει τη συλλογή, επεξεργασία και διάθεση των δικών της αποβλήτων. Για τους ίδιους λόγους, τα απόβλητα πρέπει να διατίθενται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στον τόπο παραγωγής τους, ώστε να περιορίζεται κατά το δυνατόν η μεταφορά τους (υπόθεση C-297/08, Επιτροπή κατά Ιταλίας).
Ωστόσο, οι αρχές της εγγύτητας, της προτεραιότητας ανάκτησης και της αυτάρκειας μπορούν να επιτρέψουν στις τοπικές αρχές, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να απαιτούν από την επιχείρηση που είναι υπεύθυνη για την αποκομιδή των αποβλήτων στην επικράτειά τους να μεταφέρει τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα που συλλέγονται από ιδιωτικά νοικοκυριά και, κατά περίπτωση, από άλλους παραγωγούς στην πλησιέστερη κατάλληλη εγκατάσταση επεξεργασίας που είναι εγκατεστημένη στο ίδιο κράτος μέλος με την εν λόγω αρχή (υπόθεση C-292/12 Ragn-Sells).
Κατά τη διάρθρωση των δικτύων τους εγκαταστάσεων αποβλήτων, τα κράτη μέλη διαθέτουν περιθώριο διακριτικής ευχέρειας για να λαμβάνουν υπόψη τις γεωγραφικές συνθήκες ή την ανάγκη για εξειδικευμένες εγκαταστάσεις για ορισμένους τύπους αποβλήτων [άρθρο 16 παράγραφος 2]. Ταυτόχρονα, δεν υποχρεούνται να διαθέτουν «το πλήρες φάσμα των εγκαταστάσεων τελικής ανάκτησης στο έδαφός» τους [άρθρο 16 παράγραφος 4]. Ωστόσο, πρέπει να προσαρμόζουν τις ενέργειές τους με βάση τις καταλληλότερες μεθόδους και τεχνολογίες, έτσι ώστε τα δίκτυα των εγκαταστάσεών τους να επιτρέπουν την εξάλειψη ή την ανάκτηση των αποβλήτων «σε μία από τις πλησιέστερες κατάλληλες εγκαταστάσεις», προκειμένου να εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας [άρθρο 16 (2)].
Οι εγκαταστάσεις που πραγματοποιούν επεξεργασία αποβλήτων πρέπει να ζητούν προηγούμενη άδεια από τις αρμόδιες αρχές, η οποία έχει περιορισμένη διάρκεια, με εξαίρεση τις εγκαταστάσεις ή επιχειρήσεις που διαθέτουν τα δικά τους μη επικίνδυνα απόβλητα στον τόπο παραγωγής ή τις περιπτώσεις ανάκτησης αποβλήτων που πρέπει να είναι εγγεγραμμένες και να συμμορφώνονται με τους γενικούς κανόνες που ισχύουν για κάθε είδος δραστηριότητας και αποβλήτων [άρθρα 23-26].